فرصت‌شناسی در کسب و کار، رمز موفقیت کارآفرینان

کد بلاگ : #297
تاریخ انتشار : سه شنبه, 16 دی 1393 0:00
تعداد بازدید کننده : 2841
ارسال به دوستان
شما این مطلب را ارسال خواهید کرد:
فرصت‌شناسی در کسب و کار، رمز موفقیت کارآفرینان
  • Reload بازآوری
بزرگ یا کوچک بودن حروف اهمیت ندارد
ارسال
از ارائه ایده تا راه‌اندازی یک شرکت نوپا در حوزه فناوری بالا، راه درازی است. فرصت‌شناسی یکی از عوامل موثر در این مسیر است، در واقع این که یک کارآفرین بتواند برای مسیر تبدیل ایده به محصول، فرصت‌ها و پتانسیل‌ها را بشناسد، شانس موفقیت کسب و کار به شدت افزایش می‌یابد. فرصت‌شناسی ارکان مختلفی دارد که هر یک از این رکن‌ها می‌تواند به تنهایی روی شناسایی فرصت‌ها موثر باشد. اما زمانی که این ارکان در کنار هم مورد توجه قرار ‌گیرند، نوآوری پدید می‌آید. در این گزارش به بررسی ارکان اصلی در فرصت‌شناسی کارآفرینان در حوزه فناوری بالا پرداخته شده و اثرات هر یک از این ارکان بر دیگری مورد بررسی قرار می‌گیرد.

فرصت‌شناسی یکی از موضوعات داغ در حوزه کارآفرینی است. تحقیقات زیادی در این باره صورت گرفته است که چگونه می‌توان یک شرکت جدید با محصولی نو تاسیس نمود. این که چگونه یک کارآفرین می‌تواند با توانمندی‌های خود کسب و کار جدید راه‌اندازی نماید، مقوله پیچیده‌ای است که باید به آن پرداخته شود. در دهه 80 میلادی، نظریه‌ای ارائه شد که در آن چهار بخش اصلی برای راه‌اندازی کسب و کار جدید توسط کارآفرینان در نظر گرفته شد: کارآفرین، سازمان، محیط و فرآیند تاسیس شرکت.

در این میان، واژه «فرصت‌شناسی» وارد فرآیند کارآفرینی شد. فرصت‌‌شناسی به این معنا است که یک کارآفرین با تیزبینی، پتانسیل‌های موجود در بازار را شناسایی نموده و با تاسیس شرکتی، اقدام به استفاده از این پتانسیل، برای راه‌اندازی کسب و کاری نوپا می‌نماید. فرآیند کارآفرینی ترکیبی از سه جزء است: نیروی انسانی، محیط و فناوری. این سه جزء روی هم تاثیر متقابل دارند که معمولا در نظر گرفته نمی‌شود؛ به‌طوری که هر یک از این عوامل به تنهایی مورد مطالعه قرار می‌گیرند. در این گزارش به مقوله فرصت‌شناسی در شرکت‌های نوپای فناوری بالا پرداخته می‌شود.

فرآیند فرصت‌شناسی، از سه جزء اصلی تشکیل می‌شود که در شکل زیر آمده است:

اولین جزء، خود کارآفرین است که تصمیم به تاسیس یک شرکت جدید دارد تا محصولی خلاقانه را به بازار عرضه نماید. دومین عامل، سازمان یا محیطی است که قرار است فعالیت در آن شکل گیرد و سومین جزء، فناوری تولید محصول است. در این گزارش، چگونگی تعامل این عوامل با یکدیگر در حوزه شرکت‌های فناوری بالا مورد بررسی قرار می‌گیرد. منظور از فناوری بالا در این گزارش، فناوری‌های نوظهور و انقلابی است. دلیل انتخاب شرکت‌های فناوری بالا این است که این شرکت‌ها اهمیت زیادی در توسعه اقتصادی و صنعتی کشورها دارند؛ بنابراین، مطالعه فرصت‌شناسی در مورد این شرکت می‌تواند منافع زیادی در پی داشته باشد.

1- کارآفرین در حوزه فناوری بالا:

کارآفرین در حوزه فناوری بالا به کسی گفته می‌شود که می‌تواند با ایده‌ای خلاقانه در فناوری‌های نوظهور، کسب و کاری سودمند راه‌اندازی نماید. محیط، تاثیر شگرفی بر کارآفرینی افراد دارد به طوری که می‌تواند رفتار و ویژگی‌های شخصی آنها را تغییر دهد. برخی معتقداند که وجود شرکت‌های بسیار در یک بازار، می‌تواند مانعی برای کارآفرینان برای تاسیس یک شرکت جدید باشد. دلیل این امر آن است که یک بازیگر جدید نسبت به رقبای قدیمی‌تر، از بودجه کمتری برای تحقیق و توسعه برخوردار بوده و تجربه کمتری نیز دارد. نتیجه این که کارآفرینان باید تلاش نمایند در حوزه‌هایی وارد شوند که شرکت‌های بزرگ کمتری در آن حوزه‌ها فعالیت داشته باشند. بنابراین، کارآفرین باید با دید باز نسبت به بازار، وارد فرآیند تاسیس شرکت در حوزه فناوری‌های بالا شود.

بخشی از موفقیت کارآفرین به زوایای شخصیت خود فرد باز می‌گردد. خلاقیت، استقلال، قوه تشخیص، پشتوانه مالی و اعتماد به نفس از عوامل موثر در موفقیت است. در اوایل قرن 18 میلادی، فرضیه‌ای مطرح شد که براساس آن برخی افراد جامعه از قوه تشخیص فرصت برخوردار هستند. اخیرا محققان مدلی ارائه نموده‌اند که نشان می‌دهد برخی افراد می‌توانند محاسبات سازمان‌دهی شده‌ای برای تشخیص فرصت‌ها در بازار انجام دهند. البته بخشی از این فرصت‌شناسی به‌صورت غریزی و بخشی به‌صورت اکتسابی است. این افراد معمولا به دنبال شناسایی فرصت‌ها در بازار هستند به طوری که بیشتر از برخی مدیران شرکت‌ها، روی این موضوع متمرکز می‌شوند. در ذهن این افراد زنگی وجود دارد که در مواجه با فرصت‌ها به صدا در می‌آید. آنها می‌توانند فرصت‌هایی را ببینند که دیگران از دیدن آن عاجز هستند. البته همیشه این نبوغ کامل نیست، برای مثال، انیشتین و ادیسون هیچگاه نتوانستند پیش‌بینی نمایند که باتری‌های نیکلی روزی جایگزین بنزین خواهند شد و انرژی هسته‌ای دست‌یافتنی است. بنابراین، شناسایی فرصت در حوزه فناوری بالا بخشی به نبوغ بستگی داشته و بخشی نیز آموزشی است، اما همه افراد، حتی نوابغ گاهی در فرصت‌شناسی اشتباه می‌نمایند.

در دسترس بودن اطلاعات مربوط به یک فناوری و میزان جستجو و مطالعه درباره آن فناوری، یکی از کلیدهای اصلی در فرصت‌شناسی فناوری‌های بالا است. البته وجود این اطلاعات و مطالعه آنها، تنها یک بخش ماجرا بوده و کارآفرین باید بتواند در حین جستجوی اطلاعات، بخش‌های دارای پتانسیل بالا را شناسایی نماید.

در این میان، نباید از تاثیر محیط غافل بود. افراد در مواجه با رخدادهای پیرامون خود تجربه‌هایی به‌دست می‌آورند که رفتار آنها را تغییر می‌دهد. محققان معتقداند که راه‌اندازی یک شرکت نوپا، ماحصل برهم‌کنش عوامل خارجی با ویژگی‌های شخصیتی افراد است. معمولا چهار مرحله برای تاسیس یک شرکت نوآوری در فناوری بالا وجود دارد: نوآوری، جرقه آغاز کار، پیاده‌سازی و رشد. در بین این چهار مرحله، جرقه آغاز کار از اهمیت بالایی برخوردار است؛ زیرا در این مرحله است که یک «دانشمند» به یک «کارآفرین» تبدیل می‌شود. حتی ممکن است حالت عکس نیز رخ دهد، یعنی کارآفرین در این مرحله به این نتیجه برسد که باید از راه‌اندازی شرکت دست شسته و به آزمایشگاه برگردد.

یکی از ملزومات کارآفرینان پیش از راه‌اندازی کسب و کار این است که نسبت به ایده خود اطمینان داشته باشند که به آن خودکارآمدی گفته می‌شود. خودکارآمدی نقش بسیار مهمی را در پیشرفت کارآفرینان دارد و به نوعی موتور محرکه آنها محسوب می‌شود. خودکارآمدی در پنج بخش مختلف می‌تواند به کار گرفته شود: بازاریابی، نوآوری، مدیریت، خطرکردن و مسائل مالی.

تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که ذهن کارآفرینان با مدیران، اندکی متفاوت عمل می‌نماید. زمانی که یک سری اطلاعات به هر دو گروه داده می‌شود، معمولا کارآفرینان، فرصت‌ها در مقابل تهدیدها و نقاط قوت را در مقابل ضعف‌ها بیشتر و بهتر می‌بینند. بنابراین، کارآفرین درصورت مواجه شدن با مسائل تلاش می‌نماید تا با فرآیند تفکر ابتکاری، مشکلات را حل نماید. ذهن انسان، زمانی که با اطلاعات زیادی روبرو می‌شود، تلاش می‌نماید تا به سرعت و از نزدیکترین راه، به یک نتیجه‌گیری برسد. فرآیند تفکر ابتکاری بهترین ابزار برای یافتن راه حل است که کارآفرینان بیشتر از این فرآیند استفاده می‌نمایند. سوالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که آیا تفکر ابتکاری می‌تواند منجر به نوآوری شود؟ تحقیقات نشان داده است که کارآفرینان فرصت‌طلب، معمولا بیشتر از تفکر ابتکاری استفاده می‌نمایند.

شبکه‌های اجتماعی فرصت مناسبی برای تبادل نظرات است و تجربه‌هایی را در اختیار کارآفرینان قرار می‌دهد. این شبکه‌ها می‌توانند فرصت‌ها و تهدیدهای موجود در یک مسیر را بدون نیاز به تجربه آنها، در اختیار کاربران قرار دهند. شکل زیر عوامل موثر بر فرصت‌شناسی کارآفرین را نشان می‌دهد.

2- دانش و تجربه

تنها کارآفرینی نمی‌تواند به کسب و کاری بزرگ ختم شود، معمولا وجود یک سازمان برای این کار ضروری است. داشتن تجربه در امر شرکت‌داری می‌تواند به موفقیت کسب و کار جدید کمک شایانی نماید. در مورد تاسیس شرکت‌های فناوری بالا، ضروری است که یک دانش اولیه وجود داشته باشد. کارآفرین باید بتواند میان مهارت‌های مختلف گروه‌های فنی و مدیریتی ارتباط برقرار نماید. یکی از خطراتی که کارآفرینان فناوری را تهدید می‌نماید، فقدان اطلاعات تجاری ضروری است.

پژوهشگران معتقداند که وجود تجربه قبلی، نقش به‌سزایی را در فرصت‌شناسی ایفا می‌نماید. «تجربه تجاری» یکی از مهمترین انواع تجربه‌ها برای راه‌اندازی کسب و کار است. در سال 2003، آماری از دلایل شکست شرکت‌های نوپا در حوزه فناوری بالا گرفته شد که نشان داد فقدان دانش تجاری یکی از اصلی‌ترین دلایل شکست این شرکت‌ها است.

برخی معتقداند که «تجربه فناوری» نقش کمتری را در فرصت‌شناسی دارد، اما این طور نیست. در واقع تجربه فناوری دست کم گرفته شده‌است. فناوری، بخش اصلی بدنه شرکت نوپا است که مواد و فرآیندها را به هم متصل می‌نماید. معمولا دانش فنی، ترکیبی از علوم پایه و حوزه‌های علمی نوین است که در نهایت به‌صورت مقاله یا پتنت منتشر می‌شود.

 3- فناوری: منشاء تاسیس شرکت نوپا در حوزه فناوری بالا

آخرین بخش از مدل ارائه شده در این گزارش، فناوری است که موجب مزیت‌سازی و رقابت‌پذیری شرکت می‌شود. خود فناوری، نوآوری نیست. نوآوری ترکیب فناوری با نیاز بازار است که تبدیل به یک فرصت سودآور می‌شود. کارآفرین باید بداند که از کدام فناوری و چگونه برای تامین نیاز بازار استفاده نماید. الگوی تبدیل فناوری به محصول، در کشورهای مختلف متفاوت است. در کشورهایی نظیر آلمان و آمریکا، غالبا شرکت‌ها بزرگ بوده اما در کشورهای کمتر توسعه یافته نظیر ایتالیا، بیشتر شرکت‌ها کوچک هستند. در واقع نسبت شرکت‌های بزرگ به کوچک برای هر کشور رقمی متفاوت بوده و متاثر از شرایط اقتصادی و توسعه‌ای آن کشور است. شرکت‌های بزرگ زیرساخت‌های بهتر، بودجه تحقیقاتی بیشتر و نیروی انسانی بیشتری داشته و نسبت به شرکت‌های کوچکتر، نقش مهمتری را در نوآوری دارند. اما بزرگ بودن همیشه دلیل بر برنده بودن نیست. هر چند شرکت‌های بزرگ ابزار زیادی برای توسعه دارند اما خلاقیت و فرصت‌شناسی ارتباطی به ابعاد شرکت ندارد به طوری که گاهی شرکت‌های بزرگ در فرصت‌شناسی دچار مشکل می‌شوند. فناوری، بستری مناسب برای فرصت‌شناسی است تا مدیران از آن برای ایجاد مزیت برای رقابت در بازار استفاده نمایند. مهارت فرصت‌شناسی برای شرکت‌های نوپا در حوزه فناوری بالا اهمیت زیادی دارد. تجربه نشان داده است که شرکت‌های نوپا در حوزه فناوری بالا می‌توانند ساده‌تر از شرکت‌های بزرگ، وارد حوزه‌های کاری جدید شوند.

فرصت‌شناسی:

در ابتدای گزارش، گفته شد که کارآفرین، دانش شرکت‌داری و فناوری سه جزء اصلی فرصت‌شناسی هستند و در ادامه، هر یک از این عوامل مورد بررسی قرار گرفت. اما برای فرصت‌شناسی تنها این سه عامل کافی نیستند بلکه باید این سه عامل در کنار هم قرار گیرند تا از برهم‌کنش آنها فرصت‌‌شناسی خلق شود. پژوهشگران معتقداند که ارائه ایده موفق برای شرکت‌های نوپا در حوزه فناوری بالا کاری بسیار پیچیده است. رمز موفقیت در این مسیر، برهم‌کنش مناسب میان سه جزء اصلی فرصت‌شناسی است.

به‌طور خلاصه باید گفت، فرصت‌شناسی رمز موفقیت شرکت‌های نوپا در حوزه فناوری بالا است. فرصت‌شناسی سه رکن اصلی دارد که عبارتند از: کارآفرین، فناوری، دانش شرکت‌داری. هر یک از این عوامل به تنهایی نقش مهمی را در فرصت‌شناسی دارند. بسیاری از مدیران شاید با این سه رکن آشنا باشند، اما آنچه که کمتر دیده می‌شود این است که این سه رکن باید در کنار هم وجود داشته باشند و از برهم‌کنش آنها است که نوآوری و فرصت‌شناسی ایجاد می‌شود. این گزارش تلاش داشته تا هر یک از این سه رکن را در تعامل با دیگر ارکان بررسی نماید.


منابع:

Opportunity recognition and product innovation in entrepreneurial Hi-tech start-ups: a new perspective and supporting case study, John S. Park, Technovation 25 (2005) 739–752-
Entrepreneurial opportunity recognition: an empirical study of R&D personnel, Yu-Lin Wang, Entrepreneurial Opportunity recognition, 248-266-
“ فرصت‌شناسی در کسب و کار، رمز موفقیت کارآفرینان ”